ጸብጻብ ኤርትራ ሓድሽ ማእከል ንኢራናዊ ኣጽዋር ንሁቲ ትኸይድ ከምዘላ ይሕብር — ግናኸ ውሑድ መርትዖ ጥራይ ረኺቡ

ብ24 ነሓሰ 2026 ብትካል Century Foundation ዝወጸ ጸብጻብ፡ "ካብ ጨንፈር ናብ ማእከል: ሁቲ ኣብ ኣፍሪቃ" ዘርእስቱ፡ ኤርትራ "ሕጂ ድማ ከም ተወሳኺ ናይ ኢራናዊ ኣጽዋር ናብ የመን ዘመሓላልፍ ማእከል ትዕድል ኣላ" ይብል። እቲ ብተመራመርቲ ፒተር ሳሊስቤሪ፡ ናድዋ ኣል-ደውሳሪን ጃይ ባሃዱርን ዝተዳለወ ጸብጻብ፡ ብመንገዲ ኤርትራ ዝሓልፍ ኣጽዋር "ኣብ ከባቢ ደሴታት ዳህላክ፡ ጉጅለ ደሴታት ኣብ ቀይሕ ባሕሪ፡ ካብ መርከብ ናብ መርከብ ይመሓላለፍ፣ ናብ የመን ድማ ይለኣኽ" ይብል።

"የመናውያንን ዞባውያንን ምንጭታት እውን፡ ሁቲ ኣብ ኤርትራ ደገፍ ኢራን ኣጋፊሑ ኣሰር ይተኽል ከምዘሎ ይገልጹ" ይብል እቲ ጸብጻብ። እዚ ሓቂ እንተኾይኑ፡ ተመራመርቲ ከምዝጽሕፍዎ፡ ሁቲ ካብ ሰሜናዊ ምብራቕ ሶማልያ ክሳብ ሰሜናዊ ሱዳን ብዝዝርጋሕ ናይ ገማግም ኣፍሪቃ ጋልፍ ኦፍ ኤደንን ቀይሕ ባሕርን፡ ግዜ ብግዜ ዝሰርሕ ሎጂስቲካዊ ኣሰር ከምዝሃነጹ የርኢ።

እቲ ጸብጻብ እዚ ኣብ ነዊሕ ታሪኽ የቐምጦ፦ ርክብ ኤርትራን ሁቲን ንድሕሪት ናብ 2009 ኣቢሉ፡ ድሕሪ ስምምዕ ምትሕብባር ኢራንን ኤርትራን ከምዝጀመረ ይገልጽ፣ ቅድሚኡ ግና ኣብ ማእከል 2010ታት ኤርትራ ምስ ሳዑዲ ዓረብን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ምስ ተሰለፈት ደው ኢሉ ነይሩ። ናይ ቀረባ እዋን ተሓድሶ ርክብ ኢራንን ኤርትራን፡ ናይ ኤርትራ ርክብ ምስ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ይብኻእ ከምዘሎ ዘርኢ ኮይኑ፡ እታ ሃገር ንኢትዮጵያ ብዝያዳ ትድግፍ ኣላ ይብል እቲ ጸብጻብ።

መርትዖ እንታይ ይሕብር

ተመራመርቲ ብዛዕባ ደረት ናይቲ ዝረኸብዎ ንጹር እዮም። ኣገባብ እቲ ጸብጻብ ኣስታት 100 ቃለ-መጠይቓት ምስ ወተሃደራውያን፡ ናይ ጸጥታን ናይ ስለያን ሓለፍቲ፡ ብተወሳኺ ክፉት-ምንጪ ሰነዳትን ውልቃውያን ሰነዳትን ምግምጋም፡ ስታትስቲክስ ወደባት፡ ሓበሬታ ጻውዒት ተሌፎንን ናይ መርከብ Automatic Identification System (AIS) ምክትታልን ዝሓቖፈ እዩ። ይኹን'ምበር፡ ተመራመርቲ "ኣብ ልዕሊ ዝተጠቕሱ ቦታታት ምስግጋር ብዳህላክ ብስእሊ ሳተላይትን መሳርሒ ምልላይ AISን ዝተኻየደ ብርቱዕ ክፉት-ምንጪ መርመራ፡ ኣዝዩ ውሑድ ወይ ዝኾነ ንጥፈት ከምዘየርኣየ" ይጽሕፉ።

እቲ ጸብጻብ ነቲ ሰፊሕ ምስፍሕፋሕ ሁቲ — ምስ ጉጅለታት ከም ኣል-ሸባብ ሶማልያን ጨናፍር ሓይልታት ዕጥቂ ሱዳንን ርክብ ምድላው — ከምቲ ኢራንን ሓይሊ ሓዝቦላ ሊባኖስን ካብ ማእከል 2000ታት ጀሚሮም "ኣኽሲስ ኦፍ ረዚስታንስ" ዝብሃል መርበብ ዝሃነጹሉ ኣገባብ ገይሩ ይገልጾ፦ መጀመርታ ልሙድ ስልቲ ጎሪላ ኲናት ምምሃር፡ ደሓር ናብ ነዊሕ-ርሕቀት ኢራናዊ ኣጽዋር ስርዓታት ምሕላፍ፡ መወዳእታ ድማ ተሓባበርቲ ጉጅለታት ካብ ንግዳዊ ኣቕሓ ኣጽዋር ንኽሰርሑ ምሕጋዝ። ተመራመርቲ ከምዚ ዓይነት ማዕረግ ዘለዎ ቴክኖሎጂ ናብተን ዝገልጽዎም ጉጅለታት ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝሓለፈሉ ንጹር መርትዖ ገና ከምዘየለ ይሕብሩ፡ ኮይኑ ግን ከምዚ ዝኣመሰለ ዓቕሚ ምስግጋር ልሙድ ኮይኑ ድሕሪ ምፍጻሙ ጥራይ ከምዝረአ ይገልጹ።

እቲ ዝበለጸ ግዜ ነቲ ኣብ መንጎ ሁቲን ካልኦት ብረት ዝዓጠቑ ተዋሃሃድቲ ዝፍጠር ዘሎ ርክብ ንምዕንቃፍ፡ ሕጂ እዩ፡ ርክቦም ኣዝዩ ቀጢን ኣብ ዝኾነሉ እዋን።

እዚ ጸብጻብ እዚ ካብ "ካብ ጨንፈር ናብ ማእከል: ሁቲ ኣብ ኣፍሪቃ"፡ ብትካል Century Foundation ዝተሓትመ፡ ከምኡውን ካብ ዳግመ-ሕትመት ማርቲን ፕላውት ተመርኲሱ እዩ።